Wyobraź sobie ulice, które przez dwa tygodnie października toną w pomarańczowych kwiatach. Powietrze pachnie czekoladą, cukrem i dymem z kopalu. Na straganach leżą cukrowe czaszki, a w całym mieście ktoś właśnie buduje ołtarz dla swojej babci. Witaj w Meksyku w czasie Día de Muertos, czyli Dnia Zmarłych. To jedno z najbardziej kolorowych, wzruszających i radosnych świąt na świecie.
Opowiem Ci, dlaczego warto je poznać, nawet jeśli nigdy nie byłeś w Meksyku. Na końcu znajdziesz też hiszpańskie zwroty, które od razu wejdą do Twojego słownika.
Kiedy obchodzi się Día de Muertos?
Święto przypada na 1 i 2 listopada i obchodzi się je w całym Meksyku. Rodziny przygotowują wtedy ofiary dla bliskich, którzy odeszli. Ostatnie dwa tygodnie października to już czas wielkich przygotowań: targi się zapełniają, sprzedawcy układają kwiaty na każdej ulicy, a sklepy ozdabia się cukrowymi szkieletami zwanymi catrinas.
Dlaczego Dzień Zmarłych w Meksyku jest radosny?
To dla nas, Europejczyków, najbardziej zaskakujące. Meksykanie powtarzają z uporem: „El Día de Muertos es una celebración alegre” (Dzień Zmarłych to radosne święto). Bawią się, jedzą, śmieją, a jednocześnie wspominają ludzi, których już nie ma obok.
W kulturze rdzennej śmierć nie jest końcem, tylko etapem życia. Stąd hiszpańskie określenie „pasar a mejor vida” (przejść do lepszego życia) jako synonim śmierci.
Ricardo Rodríguez z Mexico City mówi, że w kulturze zachodniej uczy się nas świętować narodziny, chrzest, komunię i ślub, ale nie uczy się rozmawiać o śmierci. Dla niego Día de Muertos to okazja, by „zadrwić ze śmierci” i opowiedzieć dzieciom o dziadkach i wujkach. Mówi też, że życie jest darem i pożyczką, która może się skończyć w jednym westchnieniu. Trudno o piękniejszą lekcję.
Ofrenda: ołtarz dla bliskich, którzy odeszli
Według tradycji dusza zmarłego wraca w tym dniu odwiedzić rodzinę. Dlatego Meksykanie czekają na nią z ofrendą, czyli zestawem rzeczy, które zmarły lubił za życia. Na ołtarzu lądują kwiaty, czekolada, słodycze, tamales, rosół, papierosy, a nawet tequila. Podobno po zakończeniu święta jedzenie traci smak, bo dusza zabrała jego esencję.
Ołtarze buduje się w domach, ale też w firmach. Dziennikarka z Veracruz opowiada, że w jej redakcji 1 listopada stawiają mały ołtarzyk ze słodyczami dla zmarłych kolegów.
Tradycyjny ołtarz ma siedem poziomów, czyli siedem etapów, które musi przejść dusza, by odpocząć. Konstrukcję robi się z kartonowych pudeł lub z drewna, a miejsce na ołtarz wymiata się aromatycznymi ziołami dzień wcześniej. Rodzina czuwa całą noc, czekając na ducha swojego bliskiego.
Na ołtarzu spotykają się dwa światy: tradycja rdzenna (kwiaty, czaszki) i katolicka (obrazki świętych, krucyfiksy).
Symbole Día de Muertos
Cempasúchil (zempaxochitl), kwiat zmarłych
Pomarańczowa aksamitka, której nie może zabraknąć na żadnym ołtarzu. Jej zapach jest słodki i świeży, a Meksykanie tak mocno kojarzą go ze świętem, że wystarczy go poczuć, by od razu pomyśleć o Día de Muertos.
Pan de muerto
Słodki chleb podobny do brioszki, zwykle ozdobiony kośćmi z ciasta.
Calaveritas de azúcar
Czaszki z prasowanego cukru, kolorowo zdobione, czasem z imieniem na czole. To zdecydowanie najsłodszy sposób na oswajanie śmierci.
Catrina
Elegancki szkielet w kapeluszu z piórami, najsłynniejszy symbol święta. Catrina przypomina, że śmierć dotyczy każdego, bogatego i biednego.
Papel picado
Kolorowy ażurowy papier wycinany we wzory, który symbolizuje wiatr i kruchość życia. Pewnie widziałeś go w niejednej meksykańskiej restauracji.
Copal
Aromatyczna żywica, której dym ma oczyszczać powietrze.
To ciekawe! „Calavera” oznacza nie tylko czaszkę, ale też zabawny wierszyk, który ludzie dedykują sobie nawzajem. Można go opublikować w gazecie, usłyszeć w radiu albo w telewizji. Nazwa pochodzi z przełomu XVIII i XIX wieku. Meksykanie piszą takie „calaverity” dla przyjaciół, żartując z nich i ich anegdot, bo właśnie wtedy człowiek najlepiej rozumie, że śmierć jest częścią życia, a życie częścią śmierci.
Skąd pochodzi Día de Muertos?
To prawdziwy splot dwóch światów. Ponad 3000 lat temu ludy rdzenne (m.in. Nahua, czyli Aztekowie i Tolkecy) czciły przodków w swoich rytuałach. Po przybyciu Hiszpanów rytuały te zlały się z katolickim Dniem Wszystkich Dusz, a w XVI wieku zaczęto obchodzić to, co dziś znamy jako Día de Muertos.
W 2003 roku UNESCO uznało to święto za Arcydzieło Ustnego i Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości. Wskazało je jako jeden z najstarszych i najsilniejszych wyrazów kultury rdzennych ludów kraju.
„Coco” i „La Llorona”: poznaj atmosferę święta
Jeśli chcesz poczuć atmosferę Día de Muertos, obejrzyj „Coco” od Pixara. To bajka o chłopcu, muzyce, rodzinie i pamięci o przodkach. Pokazuje ołtarze, cempasúchil, alebrijes i ideę, że ktoś naprawdę umiera dopiero wtedy, gdy nikt go już nie pamięta. Uprzedzam: przygotuj chusteczki. A jeśli uczysz się hiszpańskiego, włącz oryginalną ścieżkę dźwiękową z napisami po hiszpańsku. Meksykański akcent to czysta przyjemność.

Koniecznie posłuchaj też „La Llorona”, tradycyjnej meksykańskiej pieśni związanej z legendą o płaczącej kobiecie. Pojawia się w „Coco” i jest jednym z najbardziej poruszających utworów latynoamerykańskiej muzyki. Polecam wersję w wykonaniu Chavely Vargas, a potem porównaj ją z filmową. Za każdym razem dostaję ciarek.
Chavela Vargas: „La Llorona”
6 hiszpańskich zwrotów ze śmiercią w tle
Śmierć nie zawsze jest negatywna! Oto zwroty, które Meksykanie i Hiszpanie stosują na co dzień:
1. Morirse de risa (umierać ze śmiechu)
Mi hermano cuenta unos chistes tan malos que me muero de risa.
→ Mój brat opowiada tak kiepskie dowcipy, że pękam ze śmiechu.
2. Estar de muerte (być rewelacyjnym, pysznym, świetnym)
La salsa que hace mi abuela está de muerte.
→ Sos, który robi moja babcia, jest absolutnie obłędny.
3. Llevarse a matar (nie znosić się nawzajem, żyć jak pies z kotem)
Mis vecinos se llevan a matar: siempre discuten por el ruido.
→ Moi sąsiedzi żyją jak pies z kotem: ciągle kłócą się o hałas.
4. Morirse de hambre (umierać z głodu)
Hoy no he comido nada y ya son las cinco, ¡me muero de hambre!
→ Dziś nic nie jadłem, a jest już piąta, umieram z głodu!
5. Odiar a muerte (szczerze nienawidzić, nie cierpieć)
Odio a muerte madrugar los domingos.
→ Nie cierpię wstawać wcześnie w niedziele.
6. Morirse de ganas (strasznie czegoś chcieć, nie móc się doczekać)
Me muero de ganas de viajar a México y probar el pan de muerto.
→ Nie mogę się doczekać wyjazdu do Meksyku i spróbowania pan de muerto.
Pamięć, która łączy pokolenia
Día de Muertos uczy czegoś, czego nie znajdziesz w żadnym podręczniku: że miłość nie kończy się razem z życiem. Że można tęsknić i się uśmiechać jednocześnie. Że bliscy nie znikają bez śladu. Zostają w zapachu domowej zupy, w starych piosenkach i w gestach, które nieświadomie po nich powtarzamy.
Meksykanie wierzą, że prawdziwa śmierć przychodzi dopiero wtedy, gdy ktoś zostaje zapomniany. Dlatego zapalają świece, układają płatki cempasúchil i opowiadają dzieciom o dziadkach, których te nigdy nie poznały. W ten sposób żaden z nich nie znika.
Jeśli kiedyś będziesz w Meksyku pod koniec października, jedź. Stań wśród pomarańczowych kwiatów, posłuchaj muzyki i poczuj, jak śmierć i życie tańczą obok siebie. A jeśli to na razie tylko marzenie, postaw w domu mały ołtarz. Zdjęcie kogoś, kogo kochasz, świeczka, jego ulubiona potrawa, kawałek czekolady. Powiedz jego imię głośno.
Bo dopóki o kimś pamiętamy, dopóki o nim mówimy, ta osoba nadal jest z nami. 🧡
¿Y tú? ¿Celebras o recuerdas a tus seres queridos de alguna manera especial? Napisz w komentarzu!
Pobierz darmowy PDF z ćwiczeniami
Przygotowałam dla Ciebie darmowy PDF z ćwiczeniami o Día de Muertos. Pobierz materiał i utrwal słownictwo związane z meksykańskim Dniem Zmarłych.